LAAT JE HOREN! KINDEREN EN HET HOORRECHT VERTELRECHT

Het juridische deel van een scheiding speelt vaak een grote rol, vooral bij een complexe scheiding: bij ouders die het steeds weer opnieuw niet met elkaar eens worden en het niet lukt om samen afspraken te maken. Veel ouders gaan dan naar de rechtbank. Wanneer dit het geval is, worden kinderen onderdeel van de juridische procedure van hun ouders. De beslissing van de rechter heeft namelijk ook invloed op hen. Vanaf 1 januari 2026 worden kinderen vanaf 8 jaar (eerst 12 jaar) schriftelijk uitgenodigd voor een kindgesprek om hun gevoelens, ideeën, wensen en behoeftes met de rechter te delen.

INTERNATIONALE KINDERRECHTENVERDRAG

Volgens het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties hebben kinderen het recht om hun mening te geven over beslissingen die ze aangaan. Bij Villa Pinedo gebruiken we het woord ‘mening’ niet, want kinderen hebben bij ons aangegeven het liever te hebben over hun gevoelens, wensen, behoeften en ideeën (ze willen namelijk geen mening hebben over hun ouders). Waar het eerst gebruikelijk was dat vooral kinderen vanaf 12 jaar standaard werden uitgenodigd, krijgen nu ook jongere kinderen een oproep. Bij de Rechtspraak kunnen kinderen tegenwoordig al vanaf 8 jaar worden uitgenodigd voor een gesprek met de rechter. Ze hoeven niet in gesprek te gaan met de rechter, ze mogen ook een brief (of e-mail) naar de rechter sturen. Het gesprek met de rechter duurt tussen de 10 en 20 minuten waarbij de ouders niet aanwezig zijn. 

KINDEREN DE VOLWASSEN WERELD IN

Over het hoorrecht (wij noemen het liever het vertelrecht) hebben wij in 2024 een rapport uitgebracht: Zie mij en hoor(r)écht. Wat bleek? Kinderen geven de rechtbank een 4,3 voor kindvriendelijkheid. Kinderen hebben het gevoel dat ze bij de rechter een keuze moeten maken tussen hun ouders, ze hebben het gevoel dat ze hun mening moeten geven en snappen soms niet wat er van ze verwacht wordt. Voor veel kinderen voelt het hoorrecht als een grote verantwoordelijkheid die ze moeten dragen. Daarnaast gaven veel kinderen aan dat ze behoefte hadden aan meer informatie en voorbereiding, zodat ze wisten wat ze konden verwachten. Maar de meeste kinderen (82%) missen vooral een steunfiguur, iemand die hen voor, tijdens en na het gesprek kan steunen. En ze missen een écht kindvriendelijke terugkoppeling van de beslissing die is gegeven. Maar ook die ontbreekt nog vaak of is te formeel opgeschreven. De resultaten onderstrepen ook waarom we vooral moeten voorkomen dat kinderen in deze situatie terechtkomen.

→ Uit ons ervaringsonderzoek blijkt dat de manier waarop we met kinderen communiceren, de informatie die we niet geven, de intenties waarmee kinderen worden uitgenodigd, de taal in de uitnodiging of in de ‘kindvriendelijke’ terugkoppeling, de houding van de ouders en beroepskrachten allemaal invloed hebben op hoe kinderen het hoorrecht ervaren. Het heeft allemaal effect op dat de meeste kinderen met gescheiden ouders het hoorrecht als een belasting ervaren en niet als een recht wat bedoeld is voor kinderen zelf. Terwijl deze kinderen juist zoveel behoefte hebben om gezien en gehoord te worden (vooral door hun ouders), maar hun ouders hebben vaak door de vele juridische procedures en eigen pijn minder ruimte om bij de emoties van hun kind stil te staan. Hoe kunnen wij als professionals ouders beter ondersteunen? Zodat ouders minder stress ervaren en beter in staat worden gesteld om conflicten met elkaar op te lossen? Want kinderen hebben hun ouders nodig! Het is pas echt kindvriendelijk als we ouders daarin kunnen ondersteunen en hen niet de strijd laten uitvechten in de rechtbank. Wat ouders helpt om uit conflictpatronen te komen? Daarover gaat ons webinar speciaal voor gescheiden ouders op donderdag 12 maart. 

ROL VAN VOLWASSENEN

Kinderen worden nu nog jonger gevraagd om hun mening te geven, terwijl tegelijkertijd er nog stappen te maken zijn in het kindvriendelijker maken van dit proces. Als Villa Pinedo maken we ons daar heel erg zorgen om. De meeste kinderen voelen veel spanning, eenzaamheid, ze missen steun en sommigen noemen hun ervaring bij de rechtbank zelfs traumatisch. Op dit moment kunnen we geen kindvriendelijke ervaring beloven aan kinderen. Wat ons betreft moet er eerst goed gekeken worden naar hoe het vertelrecht kindvriendelijker kan worden ingericht, voordat er een leeftijdsverlaging kan plaatsvinden. Kinderen worden de volwassen wereld ingetrokken zodra ze een oproep krijgen van de rechter. De rol van de volwassenen in dit proces is cruciaal.

Uit ons onderzoek kwamen een aantal hartenkreten naar volwassenen toe:

1. Willen jullie ons eerlijk en duidelijk informeren?
2. Willen jullie met ons communiceren op een manier die is afgestemd op wat wij voelen? En hoe wij het beleven?
3. Willen jullie je inleven in ons? Willen jullie meeleven en ons geruststellen?
4. Willen jullie ervoor zorgen dat wij steun krijgen en voelen?
5. Willen jullie ook blijven verdiepen in onze beleving?

En komen beroepskrachten kinderen in hun werk tegen waarvan ze weten dat er een (complexe) scheiding speelt? Dan is het belangrijk dat ze aan dit kind vragen of ze een brief van de rechter hebben gekregen of niet. Het kan voor kinderen fijn zijn om met hen als onafhankelijk persoon en steunfiguur hierover te praten. Het is aan volwassenen om dit bespreekbaar te maken. Kinderen hebben hier vaak heel veel vragen over. Ook kunnen volwassenen dan een lichtpuntje zijn, midden in de mogelijk gespannen situatie. En juist ook na het gesprek kunnen ze inchecken hoe het gesprek is geweest, en vragen hoe ze zich voelen. Deze steun is onmisbaar voor kinderen.

VILLA PINEDO IN ACTIE

Wij blijven als stichting geluid maken om de volwassen wereld te laten begrijpen dat het hoorrecht niet per definitie kindvriendelijk is. Zo adviseren we verschillende rechtbanken in Nederland. Het gaat namelijk om meer dan alleen een kindvriendelijke ruimte. We geven over het kindgesprek en het vertelrecht ook trainingen en workshops via de Villa Pinedo Academy en we blijven ervaringsonderzoeken doen onder kinderen en jongeren, zodat we de stem van kinderen met gescheiden ouders kunnen blijven laten horen!